Al-Shabaab: Origins, Causes and Dynamics

The original name of the group of al-Shabaab is “Harakat al-Shabaab al-Mujahideen (HSM)” meaning “Mujahedeen Youth Movement” in Arabic, shortly known as “al-Shabaab”, meaning “The Youth”. The group was established in 2004 as the militant wing of the Union of the Islamic Courts (UIC). The group particularly targets the government buildings of Somalia, the military troops of Ethiopia, the African Union Peacekeeping Mission in Somalia (AMISOM) and the international peacekeeping operations deployed in the country. The group also attacks on the strategic interests of the West in and out of Somalia. Importantly, it particularly threatens Uganda, Ethiopia, Kenya and the countries that have sent soldiers to the AMISOM. In March 2008, the US adopted the group of Al-Shabaab as a Foreign Terrorist Organization (FTO). In February 2010, the group announced that it merged with Al-Qaeda.[1]

 

With the official merging with the al-Qaeda, al-Shabaab has developed a global vision and increased its popularity in East Africa and in the world. Particularly, the group had a nationalistic view in the early years of the group. The collaboration between al-Qaeda and al-Shabaab in the beginning of 2010 provided a more dynamism for the group.[2] According to Rob,[3] the partnership with al-Shabaah has increased the sphere of influence of al-Qeada, while al-Shabaab has strengthened its legitimacy and financial structure with this partnership.  Al-Sabaab did its first attacks outside of Somalia in Uganda in July 2010, killed more than 70 persons. It is important to note that Uganda was the first country sending its troops and has maintained the largest military troops at the AMISOM since July 2013. Its first attack on Uganda also showed that the group has developed a more global vision to gain support and legitimacy. 

The international community has paid a great deal of attention of the activities of the Al-Shabaab after it attacked the civilians at a shopping mall in Nairobi in September 2013, killed 59 persons. Al-Shabaab claimed that the group targeted the civilians in Kenya due to the fact that Kenya intervened militarily in the southern Somalia in October 2011 and also it has the four thousand Kenyan soldiers in Somalia working within the framework of the African Union Mission in Somalia (AMISOM).[4] After this attack, al-Shabaab became more apparent and gained more recognition in East Africa and in the world. Hasan Aweys is the spiritual leader of the group, who was a colonel during the regime of Siad Biarre and fought against Ethiopia in the 1970s. Ahmed Abdi Godane has served as the leader of the group of Al-Sabaab since 2008. The group has controlled over the most of the southern and central Somalia. The main targets of the al-Sbabaab are to topple the Federal Government of Somalia (FGS) established in August in 2012, to take control over the whole country, unite the Somali-inhabited regions in Kenya and Ethiopia, and to create an Islamic state.[5]

Its history can be traced back to the establishment of the Al-Ittihad al Islamiya (AIAI), which was formed to topple the regime of Siad Barre and create an Islamic State. In 1984, the AIAI emerged with the uniting of the two important groups in Somalia, namely Wahdat Al Shabab (Unity of Islamic Youth) and Al-Jama'a Al-Islamiya (Islamic Association). The both groups were created to fight against the corruption, poverty, the regime of Siad Barre and the Western policies in the country. Importantly, the military regime of Siad Barre radicalized and marginalized the Somalis. The Somalis were especially against the increasing strategic partnerships between the Western powers and the regime of Siad Barre. After the AIAI became successful in toppling the military regime of Barre in 1991, it attacked the western region of Ethiopia to annex the region of Ogaden but failed to do it. On 22 September 1991, the AIAI announced itself as an official political party of Somalia and began to work as a political party throughout the country, opened schools, companies, orphanages, and created jobs and recruited many members for its party. It was re-established the group to revitalize within the framework of the Union of Islamic Courts (UIC).[6] On 23 September 2001, the US put the AIAI on the list of its terrorist organization. It can be said that the AIAI created a political and social environment for the emergence of the group of al-Shabaab. After the regime of Siad Barre, Somalia has not succeeded to establish a central government which maintains lasting law and order. Since 1991, 14 international peace processes initiated by international and regional actors have been failed. The most successful one was that a TFG was created in 2006.  It can be said that the failure of the establishment of an effective central government in Somalia has led to the emergence of al-Shabaab.    

In 2006, the UIC controlled over Mogadishu, the largest parts of the southern and central parts of Somalia. The increasing power of the UIC became a big threat for the TFG, the neighboring countries, and the strategic interests of the Western powers in East Africa. In December 2006, the Ethiopian military troops with the assistance of the US entered the country, defeated the UIC and took control over Mogadishu. The War in Somalia lasted for the two years between the UIC and the Ethiopia and the TFG (2006-2009). In January 2009, Ethiopia withdrew its troops from the country. The military intervention of Ethiopia in Somalia has led to the emergence of nationalistic movements in Somalia under the leadership of al-Shabaah and Al-Shabaah became the only fighting force against the Ethiopian intervention.[7] In 2007, the UIC was divided into different factions, including moderate and extremists. The moderate group joined the TFG under the leadership Sheikh Sharif Sheikh Ahmed who became the president of the TFG in 2009. The extremist group fractured into two main factions, namely Al-Shabaab and Islamic Party (Hizbul Islam) ruled by Hassan Dahir Aweys. As of 2006, the UIC has increasingly become a significant political power in south and central Somalia and took full control of Mogadishu. After the withdrawal of Ethiopia, al-Shabaab has become the most effective insurgent force in the country.[8]   

Importantly, the intervention of Ethiopian forces in Somalia made the above mentioned two groups more radicalized and marginalized in the society of Somalia. It is important to underline that the intervention of Ethiopia has played a significant role in emerging the group of al-Shabaab.  The mentioned groups have ambitiously tended to fight against the foreign invaders and in particular Al-Sbahaab has cooperated with different organizations and foreign fighters such al-Qaeda so as to increase its strategic power, throughout the country and in the region.[9] It can be argued that al-Shabaab was born as a loose organization composed of the two important functions. The first one is that it has created its military identity within the framework of the UIC. The second one is that it has aimed to gain a political power through the religious courts. It is like that al-Shabaab will continue to carry out its attacks to destabilize economic and political stability in the country in order to strengthen their power and gain legitimacy until the structural problems of Somalia are solved. Poverty, conflict and war, underdevelopment, corruption have marginalized the society and contributed to the emergence and the reinforcement of al-Shabaab.

References:

---

[1] The Guardian, "Somalia Militant Group al-ShaBaab Formally Joins al-Qaida", http://www.theguardian.com/world/2012/feb/09/somali-al-shabaab-join-al-qaida  (4 August 2014). 

[2] Homeland Security Policy Institute, "Somalia's Al-Shabaab: Down But Not Out", HSPI Issue Brief 22, 2013, p. 12.

[3] Rob, Wise, "Al Shabaab", Center for Strategic and International Studies,  2011, p. 6.

[4] Tristan, McConnell, “5 Reasons Al Shabaab Militants Attacked Kenya”, Globalpost, http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/africa/130926/5-reasons-al-shabaab-attacked-nairobi-kenya-westgate-somalia  (13 August 2014).

[5] David, Shinn, “Al Sbahaab’s Foreign Threat to Somalia”, 2011, Foreign Policy Research Institute, p. 203-4.

[6] Abdirrahman “Aynte” Ali, “The Anatomy of al-Shabaab”, unpublished paper, pp. 11-15.

[7] Rob, Wise, "Al Shabaab", Center for Strategic and International Studies,  2011, p. 5.

[8] Homeland Security Policy Institute, "Somalia's Al-Shabaab: Down But Not Out", HSPI Issue Brief 22, 2013, pp. 3-4. 

[9] David, Shinn, “Al Sbahaab’s Foreign Threat to Somalia”, 2011, Foreign Policy Research Institute, p. 206.

Boko Haram: Origins, Causes and Dynamics

The group Boko Haram was established by Mohammed Yusuf in 2002 in Maiduguri, the capital of Borno State in the northeastern Nigeria. Boko Haram gains its name from the Hausa language meaning that “Western education is a sin!” which constructs the main pillar of the group Book Haram’s ideology. Boko Haram rejects the Western system came to Nigeria during the colonial period and the legitimacy of the Nigerian Government. Its original name in Arabic is “Jama'atu Ahlis Sunna Lidda'awati Wal-Jihad” meaning in English “the Congregation of the People of Tradition for Proselytism and Jihad.” The current leader of the organization is Abubakar Shekau. Muhammed Yusuf established an educational complex consisted of a school and mosque in Maiduguri in northerneast in Nigeria in 2002. The complex was very active between the period of 2002 and 2009 which provided free education for poor and unemployed youths came from northern Nigeria and the neighbouring countries, including Cameroon, Chad, and Niger. 

The complex also offered a wide range of social programmes for the poor students that aimed to reduce the number of unemployment and poverty in northern Nigeria. Particularly, poverty, unemployment, the widespread corruption and underdevelopment have driven many poor and students for the enrolment of the educational complex of Muhammed Yusuf. The conflict erupted between Boko Haram and the Government in July 2009 after the group rejected the application of a national law related to the use of motorcycle helmets. Most members of the group have motorcycles and do not want to use motorcycle helmets during driving. After this incident, the Nigerian security forces killed seventeen members of the group and the leader of Boko Haram Muhammed Yusuf was arrested and killed in a brutal way by the Nigerian security forces. With the killing of the leader of book Haram, the group changed its strategy to attack the government and launched a massive attack against the Government, including schools, prisons, police stations, government buildings, churches and mosques in the country.  The 2009 conflict between the two forces left 1000 people dead and 700 people wounded in the country.  The group changed its headquarters and moved to Kanamma in Yobe State, near the border of Niger. In May 2013, the Nigerian government declared a state of emergency in the States of Borno, Yobe, and Adamawa located in the north where the Boko Haram actively exists.

The genesis of Boko Haram goes back to the Maitatsine uprising of 1980. Muhammed Marwa (died in 1980) known Maitatsine was a controversial preacher in Nigeria, interpreted Islam contradictorily. For instance, he rejected the hadith and the sunnah of the Prophet Muhammed and even the prophethood of Muhammed. He forbad the use of technology such as radio, cars, watches, and bicycles for his followers. In 1979, he eventually declared himself a prophet. He attracted many poor and unemployed youths known as the Yan Tatsine in northern Nigeria in the early 1970s. In December 1980, the Maitatsine movement attacked the police forces and various religious figures in the society, including the Islamic communities in Kano, claimed that Islamic communities were corrupt and politized. The movement also rejected the legitimacy of the Kano State and threatened peace and security of the states in the north.[1]

 

Five thousand people have been killed during the Maitatsine uprising of 1980 and the leader of the Yan Tatsine was killed in this conflict as well. The uprising of 1980 did not wipe out the Maitatsine movement and the movement grew and spread over the different cities in northern Nigeria after this riot. Musa Makaniki became the leader of the Yan Tatsine after the killing of Maitatsine, arrested in 2006 by the Nigerian police.  Violence continued since the death of Maitatsine in 1980. For example, over three thousand people have been died during the conflict in Maidaguri and Kadua in October 1982. In early 1984, one thousand people were killed in a clash in the city of Yola. In 1985, several people were killed in another riot. Some analysts argue that Boko Haram emerged as an extension of the Maitatsine group, had many similarities between the Maitatsine movement and the Boko Haram in terms of their philosophy, objectives, and organizational planning. [2]

 

Ojobi argued that Maitatsine was not Muslim; he was a Christian and had a special mission to distort the religion of Islam and spread violence among the Muslims.[3] The Maitatsine movement had a profound impact on Nigerian political, economic, and social scenes in the 1980s and still it has continued until today. Around ten thousand people, including the members of the Maitatsine movement, the Nigerian army and police were killed during the uprisings of the Maitatsine. Second, the government increased its control over the religious activities in northern Nigeria. Third, the riots in the north marginalized and stigmatized the Muslims in particular, and the whole society in the northern Nigeria in general[4]     

The president of Nigeria Goodluck Jonathan claimed that Boko Haram killed over twelve thousand people and left eight thousand people injured and crippled since 2009.[5] The group’s first attack on the international community took place on the UN building in Abuja 26 August 2011, killed 21 people and 73 injured. The group captured over 250 girls in April 2014 from the Government Secondary School in Chibok in Borno State. Though the Nigerian Government has deployed about 20,000 troops to rescue the abducted girls from Boko Haram, it has not been rescued yet. After the incidence of the abduction of the Nigerian girls, the international community has paid more attention of the group of Boko Haram. Boko Haram has not only challenged the legitimacy of the secular state but also destabilised peace, security and stability[6] and threatened the Western interests in the country.

There was the Bornu Empire (1380-1893) prior to British colonial period in the current region of north-eastern Nigeria. The majority of the population during the period of the Bornu Empire was Muslims and known as Kanuri-Muslims. The Kanuri people are an African ethnic group living in the territory of the Bornu Empire and the most of whom today speak the language of Hausa and Arabic. The geographic areas of the Bornu Empire laid into the southeast Niger, western Chad and northern Cameroon and the Kanuri-Muslims today still exists in these places. With the beginning of the British colonial history in Nigeria in the 1900s, the Kanuri people increased living in this region their loyalty to the Bornu Sultanate and founded a Nigerian political party in 1954 called the Borno Youth Movement that aimed to fight against the colonial power of Britain and establish a local administration in the region.[7] Many Kanuri people in northern Nigeria sympathized and supported the members of Boko Haram, believing that the group is fighting against the corrupt authorities and the leaders who have cooperated with the former colonial powers for their own self-interests.

It is important to underline that Nigeria is among the poorest countries in the world despite the fact that it has vast natural resources. Especially, poverty and deprivation in the northern Nigeria is extremely deeper than the south. In addition, unemployment, underdevelopment, maternal and infant mortality rates in the north are higher than the south. Importantly, the level of participation of the political mechanisms in the north is very low. Brutal and unjust policies of the State of Plateau against the Muslims and Islam living in have led to the emergence of irritation against the State in particular and the Federal government in general.[8] According to Boko Haram, politics in northern Nigeria especially and in the Federal Republic of Nigeria generally have been controlled by corrupt politicians and therefore corrupt institutions of the government have failed to serve for the citizens of Nigeria. 

Brutal and inconsistent policies of the security services have marginalized the poor people and unemployed youths throughout the country. Extreme poverty, the high unemployment rate, and underdevelopment are the result of the corrupt administration in the country. The organization particularly emerged to stop the widespread financial and moral corruption cross the country and to create a new political system based on the Islamic law which aims to create a good society. Book Haram believes that the elite created by the Britain during the colonial period are spiritually and morally corrupt and they only focus on their own self-interests rather than the interests of the Muslim community.[9] In 2010, the US announced it a terrorist organization. The president of Nigeria Goodluck Jonathan also declared it a terrorist organization. The organizations’ main targets to attack are especially the government buildings and Nigerian security forces but the organization has expanded its targets to include public places, schools, churches and even international institutions since August 2011. For example, it bombed the UN in Abuja in August 2011, twenty-three people killed.   

Islam and Christianity are the two dominant religions in the country. The genesis of the conflict between Boko Haram and the Nigerian Government is not religious, but it is political. The religion of Islam is exploited by both the Federal Government and Boko Haram. Both sides misrepresent the religion of Islam and the Islamic community. The attacks on the mosques and churches made by Boko Haram showed that the group does destabilize the unity and solidarity and threaten peace, security and stability cross the country.[10] It can be argued that the main purposes of the conflict between the two are to control over the natural resources and the political power of the country rather than creating an Islamic State in the country.

References:

---

[1] Niels, Kastfelt, “Rumours of Maitatsine: A Note on Political Culture in North Nigeria”, African Affairs, Vol. 88, No., 350, (Jan., 1989), p. 83-4.

[2] Abimboloa Adesoji, “The Boko Haram Uprising and Islamic Revivalism in Nigeria”, Africa Spectrum, Vol. 45, No., 2 (2010), p. 96-8.

[3] http://newsrescue.com/mai-tatsine-boko-haram-can-bitter-truth-prof-dauda-ojobi/#axzz38Hlqv13x

[4] Niels, Kastfelt, “Rumours of Maitatsine: A Note on Political Culture in North Nigeria”, African Affairs, Vol. 88, No., 350, (Jan., 1989), p. 84-5.

[5] http://www.premiumtimesng.com/news/160942-boko-haram-killed-12000-nigerians-plans-take-country-jonathan-says.html

[6] Abimboloa Adesoji, “The Boko Haram Uprising and Islamic Revivalism in Nigeria”, Africa Spectrum, Vol. 45, No., 2 (2010), p. 96.

[7] Akinola, Olojo, “Nigeria’s Troubled north: Interrogating the Drivers of Public Support for Boko Haram”, Research Paper, International Centre for Counter-Terrorism – the Hague, 2013, p. 4.

[8] Andrew Walker, “What is Book Haram”, Special Report, United States Institute of Peace, 2012, pp. 13-14.

[9] Ibid. pp. 1-7.

[10] Akinola, Olojo, “Nigeria’s Troubled North: Interrogating the Drivers of Public Support for Boko Haram”, Research Paper, International Centre for Counter-Terrorism – the Hague, 2013, p. 7-9.

My Article about French Foreign and Security Policy in Africa was just Published

Afro Eurasian Studies Journal Vol 3. Issue 1, Spring 2014

Understanding French Foreign and Security Policy towards Africa: Pragmatism or Altruism

Abdurrahim Sıradağ

Abstract

France has deep economic, political and historical relations with Africa, dating back to the 17th century. Since the independence of the former colonial countries in Africa in the 1950s and 1960s, France has continued to maintain its economic and political relations with its former colonies. Importantly, France has a special strategic security partnership with the African countries. It has intervened militarily in Africa more than 50 times since 1960. France has especially continued to use its military power to strengthen its economic, political and strategic relations with Africa. For instance, it deployed its military troops in Mali in January 2013 and in the Central African Republic in December 2013. Why does France actively get involved in Africa militarily? This research will particularly uncover the main motivations behind the French foreign and security policy in Africa.

Key words: Francophone Africa, France, Foreign Policy, Africa,

economic interests.

http://www.afroeurasianstudies.net/dosyalar/site_resim/veri/7429761.pdf

http://www.afroeurasianstudies.net/

Türkiye-Sahraaltı Afrika İlişkilerine Genel Bir Bakış: Sorunlar ve Dinamikler

Türkiye'nin Sahraaltı Afrika ülkeleri ile olan ilişkilerini olumsuz etkileyen üç önemli faktör bulunmaktadır. Bunlar sırası ile iç politik gelişmeler, Türkiye'nin çevre ülkeleri ile olan ilişkileri ve Türkiye'nin uluslararası sistemdeki yeri ve konumudur. Cumhuriyetin kurulması ile birlikte Türkiye yeni bir kimlik arayışına girmiş, iç siyasetteki politik ve ekonomik gelişmeler dış politikanın şekillenmesinde büyük bir rol oynamıştır. 1923-1990 yılları arasında Türkiye Batı odaklı bir dış politika geliştirerek Osmanlı döneminden kalan güçlü ve köklü Afrika ilişkilerini en düşük seviyede tutmuştur. Türkiye, iç sorunlarından dolayı 1950 ve 60'lı yıllarda bağımsızlıklarını kazanan Afrika ülkelerini en son tanıyan ülkeler arasında yer almıştır.[i] Türkiye'deki terör sorunu, ekonomik istikrarsızlık, siyasal belirsizlik, koalisyon hükumetleri[ii] ve katı bir biçimde uygulanan laiklik ilkesinin toplumsal gruplar arasında  yarattığı bölünmeler TDP'nin Sahraaltı Afrika bölgesi ile ilişkilerini olumsuz etkilemiştir denilebilir.

Türkiye'de 1990 ile 2002 yılları arasında iç politikadaki siyasi ve ekonomik krizler sebebi ile 15 farklı dışişleri bakanı görev yapmıştır, bu durum TDP'nin istikrarlı, tutarlı, ve aktif bir şekilde gelişmesini olumsuz yönde etkilemiştir. Bu duruma etki eden bir diğer önemli konu ise Türk ordusunun  Cumhuriyet'in kuruluşundan bu yana siyasal işleyişe aktif bir biçimde müdahil olmasıdır. Türk ordusu TDP'yi daha çok güvenlik parametreleri içinde değerlendirmiş ve özellikle de Batı ile ilişkilerinin derinleştirilmesinde çok büyük bir rol oynamıştır. Türkiye tarihinde askerin siyasete sürekli müdahalede bulunması TDP'nin tek yönlü bir siyaset geliştirmesinde önemli bir faktör olmuştur.[iii]

                                           

İkinci önemli faktör ise Türkiye'nin komşu ülkelerle olan ilişkileridir. Türkiye 1923 ile 1990 yılları arasında komşu ülkelerle olan ilişkilerini sağlam bir zeminde geliştirememiş, TDP'de  komşu ülkelerle olan ilişkilerinde sürekli bir güven bunalımı yaşanmıştır. Yine bu dönemde TDP'nin sınırları sadece Kıbrıs, Ermenistan, ve Yunanistan sorunları ile sınırlandırılmıştır, Türkiye çevre ülkelerle olan sorunların içine hapsolmuş, farklı kıta ve ülkelerle yapıcı ve güçlü ilişkiler geliştirememiştir. Sovyetler Birliği'nin yıkılması ile birlikte TDP'de birçok önemli gelişme yaşanırken geleneksel dış politikanın Türkiye'nin milli çıkarlarına uygun olmadığı görüşünün ortaya çıkması ile mevcut paradigma da sorgulanmaya başlamıştır. 1990'lı yıılarda tek yönlü dış politikanın yerini çok boyutlu bir dış politika anlayışı almıştır. Özal döneminde komşu ülkelerle olan ilişkilerde iyileşmeler görülürken. Türkiye'nin Batı ile olan güçlü ilişkileri Özal döneminde daha da derinleştir. 1990’daki Körfez Savaşı Türkiye'nin dış politikasını olumsuz olarak etkileyen çok önemli bir dönüm noktası olmuştur. Körfez Savaşında Batılı müttefiklerin yanında yer alan Türkiye'nin 1990'lı yılların sonunda ortaya çıkan yeni dünya düzeninde yine Batı'nın yanında olduğu görüşünün güçlenmesine neden olmuştur.[iv] Çevre ülkelerle olan kronikleşmiş sorunlar TDP'nin global vizyonunu ve ufkunu daraltarak Türkiye'nin uluslararası arenada daha zayıf ve Batı'ya daha bağımlı bir aktör olarak kalmasına neden olmuştur. Bu durum Türkiye'nin Sahraaltı Afrika bölgesi ile politika geliştirmesini olumsuz etkilemiştir.

Üçüncü faktör ise 1923 ile 1990 yılları arasında Türkiye'nin uluslararası sistemdeki yeridir. Türkiye'nin dış politikadaki tutarsız duruşu Sahraaltı Afrika ilişkilerini olumsuz anlamda etkilemiştir. Türkiye bu yıllar arasında Batı merkezli bir dış politika takip etmiş ve uluslararası sorunlar karşısında kendi çıkarlarına uygun bir dış politika geliştirememiştir. Bu durum Türkiye'nin uluslararası arenada yalnızlaşmasında önemli bir rol oynamıştır. Özellikle de Kıbrıs sorunu karşısında Türkiye, uluslararası arenada hiç destek bulamamıştır. Örneğin, Türkiye, 1951 ve 1953 yıllarında, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu'nda Fas'ın bağımsızlığı konusunun ertelenmesi yönünde oy kullanmıştır. Yine aynı şekilde Tunus'un bağımsızlığı söz konusu olduğunda Türkiye, bu durumun Fransa'nın iç sorunu olduğunu belirtmiştir. Güney Afrika Cumhuriyeti'nin ırkçı politikalar nedeni ile Uluslararası Çalışma Örgütü'nden çıkarılması teklifini de reddetmiştir.[v] Mısır Devlet Başkanı Cemal Abdül Nasır, Süveyş Kanalını millileştirme sürecinde Türkiye, İngiltere ve Fransa'nın yanında yer almıştır.[vi] Türkiye ayrıca Bağlantısızlar Hareketi'nde sürekli Batılı ülkelerin temsilcisi gibi hareket ederek Afrika ile olan ilişkilerine zarar vermiştir .[vii]

Türkiye Sahraaltı Afrika ülkeleri ile sadece siyasi ve ekonomik alanlarda değil, aynı zamanda sağlık, eğitim, tarım ve insani yardım alanlarında da ilişkilerini çok boyutlu bir şekilde geliştirmektedir. 2005 ylından bu yana Türkiye’nin Sahraaltı Afrika ile ilişkilerinde ciddi gelişmeler kaydedilmektedir. Bunu sağlayan temel etkenleri beş ana başlık altında incelemek mümkündür (1) İç gelişmeler: İç politikadaki gelişmeler TDP’nin şekillenmesinde çok büyük bir rol oynamaktadır.[viii] Örneğin 1998 yılında Türkiye, Afrika ile siyasi, ekonomik, askeri ve kültürel ilişkilerini güçlendirmek için "Afrika Eylem Planı"nı kabul etmiş, fakat bu eylem planındaki stratejileri uygulamada başarısız olmuştur. Bu başarısızlığın temel nedeni Türkiye’nin içinde bulunduğu siyasi ve ekonomik kriz olarak açıklanabilir.[ix] 2002 yılında iktidara gelen Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti)’nin 10 yılı aşkın bir süre içinde iktidarda kalması, Türkiye’de siyasi istikrarın oluşmasında ve güçlenmesinde önemli rol oynamıştır. 1998 Afrika Eylem Planını uygulamaya koyan iktidar partisi, Afrika ile olan ilişkilerini hızlı bir biçimde derinleştirmektedir. Örneğin Türkiye’nin 2009 yılından önce Sahraıaltı Afrika ülkelerinde toplam büyükelçilik sayısı 7 iken bu sayı bugün tüm Afrika kıtasında 40’a ulaşmak üzeredir. Aynı şekilde 2002 yılında Turkiye’de Sahraaltı Afrika ülkelerinden sadece 8’inin büyükelçiliği bulunurken bu sayı bugün 27’ye ulaşmıştır.[x]

(2) TDP’deki değişen parametreler:2000’li yıllara kadar TDP’nin çok güçlü bir sivil karaktere sahip olduğu ifade edilemez. Türk ordusu 2000’lere kadar Türk dış politikasının belirlenmesinde ve uygulanmasında en önemli aktörlerden birisi olmuştur. [xi] AK Parti, TDP’de geliştirdigi Stratejik Derinlik Doktrini (SDD) ile birlikte gerek komşu ülkelerle gerekse  diğer bölgelerle olan ilişkilerinde büyük bir değişim ve dönüşüm gerçekleştirmektedir.[xii] Türk ordusunun TDP’deki rolü AK Parti iktidarı ile azalmaya başlamış, TDP’nin sivil karakteri güçlendirilmiştir.[xiii] AK Parti döneminde geliştirilen SDD’nin unsurları şu şekilde özetlenebilir: (a) Özgürlük ile güvenlik arasında bir denge kurmak, (b) Çevre ülkelerle sıfır problem politikasını geliştirmek, (c) Dünya politikasında proaktif bir barış diplomasisini geliştirmek, (d) Çok yönlü bir dış politika geliştirmek ve yeni aktörlerle, ülkelerle ve kıtalarla stratejik ortaklıklar kurmak, (e) Uluslararası ilişkilerin çözümünde aktif bir rol oynamak ve uluslararası örgütlerde aktif sorumluluklar almak.[xiv]

2002 yılında AK Parti iktidarı ile birlikte TDP’nin geleneksel politikalarında bir zihniyet değişimi gerçekleşmiştir. SDD’nin gelişmesinde AK Parti hükümetinde dışişleri bakanı olarak görev yapan Prof. Dr. Ahmet Davutoğlu'nun önemli katkıları olmuştur. Davutoğlu tarafından kaleme alınan ve 2001 yılında ilk baskısı yapılan “Stratejik Derinlik: Türkiye’nin Uluslararası Konumu” adlı kitap, AK Parti iktidarının dış politikasının şekillenmesinde büyük bir rol oynamıştır.[xv] Davutoğlu kitabında özellikle de Türkiye’nin Soğuk Savaş yıllarında kullandığı dış politika söyleminden uzaklaşması gerektiğini, Türkiye’nin bir Afro-Avrasya ülkesi olduğunu belirterek Türkiye’nin sadece bir Avrupa ülkesi olmadığını, aynı zamanda Asya, Ortadoğu ve Afrika ülkesi olduğunu vurgulamaktadır. Davutoğlu kitabında Türkiye'nin bir çevre ülkesi olarak tanımlanamayacağını, TDP'de SDD'nin uygulanması ile birlikte Türkiye'nin merkezi bir güç olabileceğinin altını çizmektedir.

SDD'nin TDP'de getirdiği değişim ve dönüşümün bir sonucu olarak Türkiye, Afrika ile ekonomik ilişkilerinin geliştirilmesine büyük bir önem vermiştir. Türkiye ayrıca SDD'nin bir politikası olarak Afrika'daki uluslararası örgütlerle de güçlü stratejik ortaklıklar geliştirmektedir. Örneğin 2008 yılında Afrika Birliği (AfB) Türkiye'yi stratejik ortağı olarak kabul etmiştir. Türkiye aynı zamanda Sahraaltı Afrika bölgesindeki bölgesel örgütlerle de güçlü ilişkiler geliştirmektedir. Bu kapsamda 2008 yılında ilk defa İstanbul'da bir Afrika zirvesi düzenlenmiş, bu zirveye 50'ye yakın ülkenin üst düzey temsilcileri katılmıştır. Türkiye II. Afrika zirvesini de 2014 yılında bir Afrika ülkesinde yapmayı planlamaktadır.Ankara’nın 2005 yılından beri sürdürdüğü çok yönlü aktif Afrika politikası sonucunda Türkiye 2009-2010 yılları arasında BM Güvenlik Konseyi (BMGK) geçici üyeliğine seçilmiştir. Adaylık sürecinde 53 Afrika ülkesinden 51'inin Türkiye'yi desteklemesi Ankara’nın bölgeye yönelik açılımının meyvelerini verdiğinin işareti olarak okunabilir..[xvi]

Türkiye, Batı Afrika Ülkeleri Ekonomi Topluluğu (ECOWAS), Hükümetlerarası Kalkınma Otoritesi (IGAD), Doğu Afrika Topluluğu (EAC) ve Doğu ve Güney Afrika Ortak Pazarı (COMESA) gibi önemli Sahraaltı Afrika bölgesel kuruluşlarıyla da güçlü stratejik ilişkiler geliştirerek bu örgütlere akredite olmuştur. 2008 yılında Türkiye Afrika Kalkınma Bankası'nın bir üyesi olarak kabul edilmiştir. Türkiye ayrıca Afrika ile ilişkilerini güçlendirmek için 2005 yılını Afrika yılı olarak kabul etmiştir. SDD’nin uygulanması amacı ile üst düzey ziyaretler ile siyasi ilişkiler güçlendirilmeye başlanmıştır. Örneğin, Cumhurbaşkanı Abdullah Gül 2009 yılında Kenya ve Tanzanya’yı, 2010 yılında Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Kamerun, ve Nijerya’yi, 2011 yılında ise Gana ve Gabon’u ziyaret etmiştir. Başbakan Recep Tayyip Erdoğan 19 Agustos 2011 yılında Somali’yi ziyaret ederek 1992 yılından bu yana Somali’yi Avrupa kıtasından ilk defa ziyaret eden ilk başbakan olmuştur.[xvii]  

Türkiye SDD’ye uygun olarak BM Barış Gücü Operasyonları aracılığı ile de Afrika’nın çatışma bölgelerinde barışın ve güvenliğin inşasında önemli sorumluluklar almaktadır. BM’nin Afrika’daki toplam 6 barış gücü operasyonunun 5’inde aktif görev alan Türkiye, bu operasyonlara finansal, personel ve teknik alanlarda katkıda bulunmaktadır. 2011 yılında Türkiye BM'nin 4. En Az Gelişmiş Ülkeler (EAGÜ) Konferansına ev sahipliği yapmış ve  konferansa katılan ülkelerin kalkınması için 200 milyon dolar bağışta bulunmuştur. Ayrıca 21 Mart 2010 tarihinde Mısır’ın eşbaşkanlığında “Darfur’un Yeniden İnşası ve Kalkınması için Uluslararası Donörler Konferansı"nı Mısır’da düzenlemiş ve konferansta Türkiye Darfur’un yeniden inşası için 70 milyon dolar yardımda bulunmuştur.[xviii] 2012 yılında Türkiye’nin resmi yardımlarının yüzde 31.37’si Afrika ülkeleri için kullanılmış ve Türkiye, Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) ile de Afrika’nın ekonomik ve sosyal alanlarda gelişmesinde katkıda bulunmaktadır. 2002 yılında TİKA’nın Afrika’da hiçbir ofisi bulunmazken bugün TİKA’nin kıtada toplam 9 ofisi bulunmaktadır. Türkiye, 2000 yılından itibaren 3000’den fazla Afrikalı öğrenciye de yüksek öğrenim bursu vermektedir.[xix]  

 (3) Ekonomik ilişkiler: Siyasi istikrar ile ekonomik istikrar arasında güçlü bir ilişki vardır. Türkiye'de uzun zamandır varolan siyasi istikrarsızlıklar ekonomik krizleri de beraberinde getirmiştir. Bu durum farklı kıta ve bölgelerle ekonomik ilişkilerin geliştirilmesini olumsuz yönde etkilemiştir. AK Parti döneminde Afrika ile ilişkilerin geliştirilmesinde Türk işadamlarına yeni iş imkanlarının oluşturulması TDP'nin önemli amaçlarından birisi haline gelmiştir. Örneğin, Türkiye'nin 2002 yılından önce Sahraaltı Afrika ülkeleri ile olan toplam ticaret hacmi 742 milyon dolar iken bu rakam 2012 yılında 6.5 milyar dolara ulaşmıştır. Türkiye’nin Afrika kıtasında toplam ticaret hacmi ise 2005 yılında 9 milyar dolar iken bu rakam 2012 yılında 20 milyar dolara ulaşmıştır.[xx]

 (4) Türkiye'nin Afrika kitasındaki tarihi mirası: Osmanli Devleti'nin Afrika kıtasında 16. yüzyıla kadar giden güçlü bir tarihi ilişkisi bulunmaktadır, özellikle de Osmanlı Devleti'nin Kuzey Afrika’daki ülkelerle çok güçlü siyasi, ekonomik ve kültürel ilişkileri vardı. Osmanlı Devleti, aynı zamanda Doğu Afrika da Portekiz'in, Kuzey Afrika'da ise İspanya'nın sömürü faaliyetlerine karşın bölge ülkeleri ile siyasi, askeri ve ekonomik anlaşmalar yaparak sömürü ülkelerin bu bölgedeki etkisini azaltmayı hedeflemiştir.[xxi] Osmanlı'nın aynı zamanda Sahraaltı Afrika bölgelerindeki müslüman toplulukları ile de güçlü bağlar oluşturmuştur. Örneğin Osmanlı 1862 yılında Güney Afrika Cumhuriyeti'ndeki müslümanların dini ve eğitim alanlarındaki sorunlarının çözümüne yardımcı olmak için Osmanlı alimi olan Ebubekir Efendi'yi Ümit Burnu'na göndermiştir.[xxii]

(5) Liderlik faktörü: Afrika Eylem Planı'nın  AK Parti hükümeti tarafından uygulamaya konulmasında Başbakan Erdoğan'nın liderlik özelliği, Türkiye'nin Afrika ile ilişkilerinde derinlik kazanmasına katkıda bulunmaktadır. 1998 yılında Afrika'ya Açılım Eylem Planı'nın uygulamaya konulamamasını dönemin koalisyon hükümetindeki liderlik sorunu ile de açıklayabiliriz. Güçlü liderler siyasi kararların uygulanmasında kritik bir görev alabilirken, liderlik sorunu olan hükümetlerin kararların uygunlamasında etkisiz kalabildikleri görülebilmektedir. Örneğin, 2005 yılında Başbakan Erdoğan’ın ilk defa Güney Afrika ve Etiyopya'yı muhalefet liderlerinin eleştirilerine rağmen ziyaret etmesi Erdoğan'ın kararlılığını ve liderlik özelliğinü ön plana çıkarmaktadır.

Türkiye 2005 yılından itibaren Sahraaltı Afrika bölgesi ile ilişkilerini SDD’ye uygun olarak güçlendirmektedir. 2013 yılında Türkiye ile Sahraaltı Afrika ülkeleri ilişkilerinde ciddi ilerlemeler kaydedilmiştir. Özellikle de Türkiye bu bölgedeki ülke ve bölge-altı örgütlerle siyasi, ekonomik ve kurumsal işbirliğine büyük önem vermiş ve 2013 yılında Türkiye Afrika’da en fazla temsil edilen ilk dört ülke arasına girmiştir. 2013 yılında Türkiye ile Sahraaltı Afrika bölgesi arasındaki ticari ve ekonomik ilişkilerde bir önceki yıllara göre büyük bir değişiklik görülmemiştir, bununla birlikte Türkiye ile Sahraaltı Afrika bölgesi ile ticari ve ekonomik ilişkilerin kurumsallaştırılmasına yönelik birçok hukuki ve siyasi adımlar atılmıştır. Türkiye bu bölgede izlediği çok boyutlu dış politika stratejisi ile dünya siyasetinde siyasi ve ekonomik alanlarda gücünü artırmaya devam etmiştir. Öte yandan ilişkilerin derinlik kazanmasında ilişkilerin sürekliliği ve Afrika üzerine uzman diplomatların ve akademisyenlerin de yetiştirilmesi ilişkilerin geleceği için büyük bir önem kazanmaktadır.

 Kaynaklar:  

---

[i] Elem E. Tepeciklioğlu, "Afrika Kıtasının Dünya Politikasında Artan Önemi ve Türkiye-Afrika İlişkileri", Ankara Üniversitesi Afrika çalışmaları Dergisi, c.1, n. 2, 2012, s. 66. 

[ii] a.g.e., s. 181-2.

[iii] Abdurrahim Siradag, "The Making of the New Turkish Foreign and Security Policy towards Africa: The Rationale, Roots and Dynamics", Africa Insight, c. 43, n. 1, 2013, s. 19.

[iv] Sabri Sayarı, "Turkish Foreign Policy in the Post-Cold War Era: The Challenges of Multi-Regionalism", Journal of International Affairs, n. 1, 2000, s. 170-1.

[v] Elem E. Tepeciklioğlu, "Afrika Kıtasının Dünya Politikasında Artan Önemi ve Türkiye-Afrika İlişkileri", Ankara Üniversitesi Afrika Çalışmaları Dergisi, c.1, n. 2, 2012, s. 67. 

[vi] a.g.e., s. 71.

[vii] a.g.e., s. 73.

[viii] Ionnis N. Grigoriadis, "The Davutoğlu Doctrine and Turkish Foreign Policy", Hellenic Foundation For European and Foreign Policy, Working Paper No 8/2010, Athens, s. 6. 

[ix] Abdurrahim Siradag, "Causes, Rationales and Dynamics: Exploring the Strategic Security Partnership between the European Union and Africa", (Basılmamış doktora tezi), Leiden: Leiden University, 2012, s. 103.

[x] http://www.mfa.gov.tr/turkiye-afrika-iliskileri.tr.mfa (20 Şubat 2014).

[xi] Joshua W. Walker, "Introduction: The Sources of Turkish Grand Strategy - 'Strategic Depth' and 'Zero-Problems' in Context", LSE IDEAS, London School of Economics and Political Science, London, UK, 2011, s. 9.

[xii] Joshua W. Walker, "Learning Strategic Depth: Implications of Turkey's New Foreign Policy Doctrine", Insight Turkey, c. 9, n. 3, 2007, s. 45.

[xiii] Joshua W. Walker, "Introduction: The Sources of Turkish Grand Strategy - 'Strategic Depth' and 'Zero-Problems' in Context", LSE IDEAS, London School of Economics and Political Science, London, UK, 2011, s. 11.

[xiv] Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, “Sorumluluk ve Vizyon: 2014 Yılına Girerken Türk Dış Politikası”, Ankara, Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, 2014, s. 4. 

[xv] Joshua W. Walker, "Introduction: The Sources of Turkish Grand Strategy - 'Strategic Depth' and 'Zero-Problems' in Context", LSE IDEAS, London School of Economics and Political Science, London, UK, 2011, s. 11.  s. 6-7.

[xvi] http://www.mfa.gov.tr/birlesmis-milletler-guvenlik-konseyi-adayligimiz.tr.mfa (20 Şubat 2014). 

[xvii] http://www.mfa.gov.tr/turkiye-afrika-iliskileri.tr.mfa (20 Şubat 2014).

[xviii]http://www.mfa.gov.tr/turkiye-afrika-iliskileri.tr.mfa (20 Şubat 2014).

[xix]http://www.mfa.gov.tr/turkiye-afrika-iliskileri.tr.mfa  (20 Şubat 2014).

[xx] http://www.turkey4unsc.org/icerik.php?no=44 (20 Şubat 2014).

[xxi] Numan Hazar, "The Future of Turkish–Africa Relations. Foreign Policy (AQuarterly of the Foreign Policy Institute), c. XXV, n. 3–4, 2000, s.109–10.

[xxii] Selim Argün, "The life and Contribution of the Osmanli Scholar, Abu Bakr Effendi: towards Islamic Thought and Culture in South Africa", (Basılmamış mastır tezi), Johannesburg, Johannesburg Üniversitesi, 2000, s. 1.